Süngerciden Gulete: Bitez’e Sığınan Tekneler ve Bodrum’un Tırhandili
Ailemizin hikâyesi süngerci teknelerinde başladı. Bitez kıyısına sığınan teknelerin adlarını, biçimlerini ve bugün nerede görülebileceklerini anlatıyoruz.
BALIKÇI İSMET · BİTEZ · YAYIN: 26 EKİM 2026 · 7 DAKİKA OKUMA
Bitez, bir sığınak
Balıkçı İsmet’in hikâyesi Bitez’deki sofralardan çok önce denizde başladı. Dedemiz ve kardeşleri süngercilik ve kangavacılık yaptılar. Yelkenli teknelerle Bodrum’dan Mersin’e kadar gittiler. Kazandıkça birbirlerine tekne aldılar. Süngerciliğin ardından balıkçılık büyüdü, ırıp tekneleriyle çalışıldı. 1992 civarında yaptırılan guletle turizm de aile işlerine katıldı. Bu ayrıntıları hikâyemizde anlattık.
O yıllarda Bitez, balıkçı ve süngerci teknelerinin sığındığı doğal bir limandı. Koyun dışından geçen teknelerin adlarını ve biçimlerini bilmek, bu kıyının tarihini okumanın bir yoludur.
Tırhandil: Ege’nin çift başlısı
Bodrum Deniz Müzesi’ne göre turizmden önce Bodrum’da balıkçılık, süngercilik ve yük taşımacılığı için boyları 5 ile 28 metre arasında değişen tekneler kullanılırdı. Bunların içinde ilk göze çarpan tip tırhandildir. Müze onu “Ege’nin çift başlı teknesi” diye tanımlar. Tasarımının binlerce yıl öncesine uzandığı düşünülür.
Tırhandilin boyu eninin yaklaşık üç katıdır. Başı kavislidir, kıçı neredeyse düzdür, omurgası kısadır. Müzenin aktardığına göre süngercilik büyüdükçe çok sayıda tırhandil yapıldı. Bugün mavi yolculuk tekneleri arasında hâlâ birkaç tırhandil bulunuyor.
Süngercilerin bir başka gözdesi çırnıktı. Müzeye göre çırnığı süngercilere sevdiren şey kısa omurgasıydı. Daha küçük iş tekneleri arasında boyu 6,5 ile 8,5 metre arasında değişen piyadeler vardı. Piyadenin ideal boyu 7,5 metre kabul edilirdi.
Gulet: bir armadan bir tekneye
Bugün Bodrum denince akla gelen gulet, aslında başta bir tekne gövdesinin değil bir arma tipinin adıydı. Ad, uskuna armasından gelir. Zamanla yuvarlak kıçlı teknelerin adı oldu. Klipper baş ve yuvarlak kıç guletin ayırt edici özellikleridir. Kıçı yuvarlak değil de düz kesilmiş olanlara aynakıç denir.
Guletin kökeni tartışmalıdır. Yaygın görüşe göre gulet, süngercilerin ve balıkçıların Ege’de kullandığı çift başlı tırhandilin görece yeni bir uyarlamasıdır. Bodrum’da bugün 40 metreye ulaşan guletler yapılıyor.
Bodrum’un tekne yapımı geçmişi de yazılı belgelere dayanır. Müzenin aktardığına göre Bodrum tersanesiyle ilgili bilinen en eski belge 1715 tarihli resmî bir yazışmadır.
Nerede görülür
Bu teknelerin ölçekli modelleri Bodrum Deniz Müzesi’nde sergileniyor. Müze zaman zaman geçici olarak kapanabiliyor, gitmeden önce güncel durumunu kontrol edin. Bodrum Belediyesi ile Bodrum Deniz Müzesi, Türkiye’nin ilk Süngercilik Müzesi’nin kurulması için 2022’de bir protokol imzaladı.
Ahşap tekneleri denizde görmenin en iyi zamanı ise kiralama sezonunun sonunda düzenlenen Bodrum Cup yarışlarıdır. O günlerde guletler yelken açıp yarımadanın önünden geçer. Bitez’de akşamüstü koya giren ahşap bir tekne gördüğünüzde de başına ve kıçına bakın. Artık hangisi olduğunu kendiniz söyleyebilirsiniz.